W latach 1944-1962 podjęto, często z naruszeniem prawa, szereg decyzji nacjonalizacyjnych i wywłaszczeniowych pozbawiających
W latach 1944-1962 podjęto, często z naruszeniem prawa, szereg decyzji nacjonalizacyjnych i wywłaszczeniowych pozbawiających majątku (ziemi, dworów, zabudowań fabrycznych itp.) jego właścicieli. Po roku 1989 wiele z tych osób podjęło starania o odzyskanie utraconej własności. Część z nich jest skupiona w Polskim Towarzystwie Ziemiańskim.
W oparciu o ustawę z dnia 19 października 1991 r. działa Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Nie znalazła się w tej ustawie odrzucona przez Sejm poprawka Senatu wstrzymująca sprzedaż nieruchomości w wypadku zgłoszenia roszczeń przez byłych właścicieli do czasu ustawowego uregulowania zasad reprywatyzacji.
Uchwała nr 86 Rady Ministrów z dnia 4 października 1993 r. w sprawie utworzenia rezerw mienia skarbu państwa na cele reprywatyzacji (MP nr 52, poz. 482) w § 2 pkt 1 ust. 2, pkt 2 ust. 2 i 3 włącza do rezerw akcje i udziały skarbu państwa w spółkach, do których zgłoszono udokumentowane roszczenia reprywatyzacyjne. W § 4 zastrzeżono, że nie podlegają zbytu nieruchomości rolne skarbu państwa wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, gdzie również zgłoszono udokumentowane roszczenia reprywatyzacyjne do czasu wejścia w życie przepisów o reprywatyzacji ˝chyba, że zbycie ma nastąpić na rzecz osoby zgłaszającej roszczenie reprywatyzacyjne˝. W uchwale nr 33 Rady Ministrów z dnia 7 czerwca 1994 r. skreślono § 4.
Wymienione wyżej decyzje Rady Ministrów miały miejsce w sytuacji, w której w 1993 r. projekt ustawy reprywatyzacyjnej przeszedł już niemal całą drogę legislacyjną. W Białej Księdze Unii Europejskiej z 1997 r. postawiono Polsce warunek m.in. przeprowadzenia reprywatyzacji.
Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, wiedząc często o zgłoszonych roszczeniach reprywatyzacyjnych, prowadziła sprzedaż majątku. Dla przykładu:
- pałac w Karniowicach, woj. krakowskie, własność rodziny Skrzyńskich,
- dwór w Łososinie Dln., woj. nowosądeckie, własność Anny Kaznowieckiej,
- zabudowania należące do majątku Osiek k. Oświęcimia, własność rodziny Rudzińskich.
W wykazie przekazanym przez Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego znajduje się spis 23 dworów i innych nieruchomości sprzedanych lub oferowanych na sprzedaż, których właściciele mieszkają w Polsce i są obywatelami polskimi. Podobna sytuacja panuje w przemyśle, gdzie sprzedaje się cukrownie, browary, cegielnie. Często terenowe oddziały Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa traktują dwory, pałace, parki jako element ˝tworzącego się rynku obiektów zabytkowych˝. Szkoda, że tego rynku nie tworzą właściciele, którym oferuje się kupno ich własnego majątku lub w najlepszym wypadku dzierżawę.
W związku z powyższym zwracam się z dwoma pytaniami:
1. Czy możliwe jest pilne przywrócenie § 4 do uchwały nr 86 Rady Ministrów z dnia 4 października 1993 r.?
2. W jakiej fazie znajdują się prace nad ustawą reprywatyzacyjną?
Poseł Wojciech Hausner
Warszawa, dnia 30 grudnia 1997 r.